Is dat zo? Is dat wel zo?

Ik vind een gesprek tussen twee mensen, of ze elkaar al dan niet ooit ontmoet hebben, een van de meest fascinerende activiteiten in een mensenleven, zelfs de essentie van het bestaan.

Mensen die met elkaar in dialoog gaan, ongeacht verschillende opvattingen in politiek, religie, daar komen vaak mooie dingen uit voort.

Van onze Joodse medegelovigen kunnen we leren dat discussie en tegenspraak goed en nuttig is. De dialectiek! Dialectiek is een redeneervorm die gebruik maakt van tegenstellingen om naar waarheid proberen te zoeken. Vraag en antwoord. Kritische geesten zijn inspirerend. Kijken is vergelijken.

De ’dialectiek’ is de ‘redeneerkunde’

Je moet je geest openhouden om creatief te kunnen zijn. Je moet steeds een problematiek vanuit verschillende invalshoeken bekijken. Je hebt altijd de keuze in wat je doet, hoe moeilijk het soms ook is om op je punt te blijven in het algemeen belang.

Maar twijfels en onzekerheden behoren bij het leven. Een mens kan gepokt en gemazeld zijn in het debat. Hij verwacht tegenspraak. Woord en wederwoord. Hij toetst een standpunt. Zoekt naar zwakheden bij anderen, maar evenzeer bij zichzelf. Niet om een ander te kwetsen.

Luisteren en in gesprek gaan

Debat is het vehikel van vooruitgang. Dus diametraal tegenover elkaar staande meningen kan nuttig zijn. Woord en wederwoord. Respect voor het wederwoord en vice versa. Dan kan de redelijkheid opbloeien. Dus: omarm de dialectiek en hoed je voor dogmatiek of starheid qua standpunten. Je voortdurend de vraag blijven stellen: is dat wel zo?

Elke democratie is in wezen een gesprek. We moeten meer investeren in associaties, verenigingen, plaatsen waar mensen samen dingen doen. Om naar elkaar te luisteren en met elkaar te praten. Want samenwerken en solidariteit zijn de basis van elk samen-leven.

De mens is uiteindelijk een heel eenvoudig wezen. Hij leeft niet met honderden mensen, hij leeft met een paar mensen. Een handvol. En als die wegvallen, dan valt veel weg. In periodes van onzekerheid hebben mensen behoefte aan stabiliteit. ‘Rustige vastheid!’ Op vele vlakken heerst er onzekerheid. Iemand die zegt ‘het wordt beter’ stuit op scepsis.

‘Alles komt goed’ zei Martine Tanghe destijds aan het einde van het journaal! Te midden van fragmentering zijn er toch nog veel krachten die hun weg zoeken naar stabiliteit om ook onnodige avonturen te vermijden.

Soms ook de knopen doorhakken

De dialectiek heeft echter ook haar grenzen. Als er fundamentele beslissingen op het spel staan, moet er niet eindeloos worden ‘gepolderd’, maar moeten er knopen worden doorgehakt. Discussie niet om te ‘winnen’ of anderen de loef af te steken, maar gedachtewisseling om tot een oplossing of compromis te komen en uiteindelijk tot de waarheid te komen.

De waarheid wijkt zodra je haar denkt te naderen, gelijk de horizon. Waarachtige discussies zullen nooit eindigen. Wordt vervolgd!