Menselijke samenwerking rust op twee pijlers: vertrouwen en erkenning.
Onderling vertrouwen kan kwetsbaar zijn. Onzekerheid loert om de hoek! Wie kan ik vertrouwen, hoe en met wie kan ik best samenleven en -werken? Het is belangrijk het onderlinge vertrouwen te vergroten. Vertrouwen brengt vertrouwen voort en voedt wederkerigheid die ons in staat stelt beter samen te werken en te leven. Vertrouwen én erkenning zijn voorwaarden voor een goed samenleven en -werken. Mensen zijn gemaakt om samen te werken, samen zijn we sterker! Samenwerking doe je ook op basis van ‘welbegrepen eigenbelang’ (Alexis de Tocqueville).
Vertrouwen tussen mensen is wezenlijk. Het missen van vertrouwen komt veelal door diepe emoties zoals angst, boosheid, verdriet of blijdschap. Het oude gezegde luidt: ‘vertrouwen komt te voet en gaat te paard’. Wantrouwen leidt tot paniekreacties, emotionele gekwetstheid, boosheid en zelfs woede.
Als er vertrouwen is, in het doorgeven van taken bijvoorbeeld, hoef je niet meer de hele tijd over je schouder te kijken en kun je ervan op aan dat wat je hebt overgedragen als taak aan een ander ook werkelijk wordt uitgevoerd. Het vermindert onzekerheid en angst en bevordert goed samenwerken. Goed functioneren doe je als je je plaats kent en je taken kan verrichten. Vertrouwen draagt ook bij aan een goede samenleving en verhoogt het ‘sociaal kapitaal’.
Erbij horen!
Vertrouwen creëert een gevoel van erbij te horen. Mensen zijn immers sociale dieren! We kunnen niet zonder elkaar. We zijn allemaal autonome wezens, gelijkwaardig, maar ook bijzonder en uniek. In die verbondenheid ervaren we dat hulp van anderen altijd welkom is in welke vorm dan ook.
‘Erbij horen’ staat tegenover sociale uitsluiting. De mens ervaart de behoefte erbij te horen, de behoefte aan zelfwaardering (opgewekt en bevestigd door de erkenning door anderen), de behoefte aan een betekenisvol of zinvol bestaan. Als we nog maar het idee hebben dat we sociaal worden uitgesloten, reageren we wat paniekerig, soms agressief en antisociaal of soms overmatig sociaal attent of gevoelig. En we zullen, na uitsluiting, zeker alles op alles zetten om weer aansluiting te vinden bij de anderen. Als mens worden we gedreven door een diep instinctief gevoel van erbij te horen.
Dat vraagt dan om wederzijdse erkenning. Erkenning smeedt sterke banden. Niet-erkenning veroorzaakt vernedering, belediging, uitsluiting en verlaging van eigendunk. Erkenning is wezenlijk voor het samenleven. Zonder erkenning heeft een mens geen rol in de samenleving. Niet-erkenning kan uitmonden in uitsluiting: ‘sociale dood’.
De mens wordt voor een flink deel gevormd door zijn omgeving. Dat vraagt echter om fundamenteel vertrouwen in elkaar en erkenning van elkaar. Respect vragen en krijgen is een vorm van erkenning.
