Onderschat de invloed van de taal niet op de samenleving. Talen bepalen het denken, waardoor sommige ideeën meer en andere minder denkbaar zijn. Tegelijkertijd bepalen ze ook samenlevingen. Taal is een factor van macht.

Welke talen je spreekt is van invloed op de keuze bij welke gemeenschap je je aansluit, welke boeken je leest, waar je je thuis voelt. Dat één taal, het Engels, op deze planeet toonaangevend is geworden, die tot op zekere hoogte door bijna alle goed opgeleide en machtige mensen wordt gesproken, is dus iets wat verstrekkende gevolgen heeft.

Eén veel gebruikte taal mag andere talen niet verdringen

Taal gebruik je ook voor de globale standaardisering voor o.m. de luchtverkeersleiding en het wetenschappelijk onderzoek. Wat het meest onder de Engelse taalinvloed staat is het internet (begonnen in 1969), een wereldwijd openbaar netwerk van computernetwerken. Dat heeft de internationale communicatie bevorderd. Via internet kan communicatie worden aangeboden verspreid over de hele wereld. Een steeds groter wordende technische gemeenschap die het Engels als taal gebruikt. In deze context is de Engelse taal ook een vorm van macht.

Ook al spreken op onze planeet meer mensen Chinees en Spaans, toch is het de Engelse taal die domineert. Het Frans is niet langer de eerste diplomatentaal. Enkel bij de bourgeoisie en adelstand blijft het Frans spreken een hardnekkig gebruik. Tot grote ergernis van de Fransen zou het Engels geleidelijk de Europese lingua franca worden. Voor velen is de EU een Engelssprekende mogendheid. De taal van de bevrijding in 1945 was ook Engels. De Tsjechische theoloog Tomas Halik spreekt over het Engels als het “Latijn van onze tijd”.

Voor het onderwijs in Vlaanderen is de inzet op taal en op veeltaligheid belangrijk. In de lagere school kregen wij naast het vanzelfsprekende Nederlands ook de Franse taal aangeleerd. In het middelbaar onderwijs is de meertaligheid ook een vanzelfsprekendheid. Ikzelf kreeg naast Nederlands ook Frans, Engels en Duits. Bovendien konden wij ook het Spaans aanleren als niet verplicht vak. De generatie na mij leerde o.m. Russisch, Italiaans, Hebreeuws, Arabisch, Chinees en nog veel meer.

Naast je eigen taal goed en correct weten te gebruiken is het leren en spreken van vele talen als investeren in jezelf. Voor Vlamingen is talenkennis een kracht én een meerwaarde. Indien het klopt dat men meer mens wordt wanneer men een nieuwe taal leert, loont het zeker de moeite om een nieuwe vorm van wijsheid te leren kennen, vooral de taal van naastenliefde en rechtvaardigheid.

De taal spreken van gerechtigheid

Mensen kunnen in vrede en veiligheid samenleven als ze elkaar maar voldoende begrijpen en gemeenschappelijke verhalen kunnen vertellen. Dan kan men opkomen voor universalisme, pluralisme en gelijkheid. Het grootste gevaar is dat mensen zwijgen wanneer ze getuige zijn van schendingen van mensenrechten, inmenging, censuur of intimidatie. Zwijgen is geen optie. Spreken, je taal gebruiken en opkomen voor de zwaksten is de optie. ‘Niet handelen’ of ‘niet spreken’ is ook handelen, zei de theoloog Dietrich Bonhoeffer.

Er bestaat een rechtskundige term “ontaarde onverschilligheid” die verwijst naar een gedrag en een verkeerd taalgebruik dat zo buitensporig, zo ongevoelig, zo woest, zo moreel verwerpelijk is inzake respect voor het leven van anderen dat het laakbaar wordt en roept om een veroordeling.

De taal is een instrument

De taal is een wapen. Het taalgebruik en de keuze van woorden van politieke leiders zijn belangrijk. Ze kunnen je naar een oorlog voeren, ze kunnen vrede brengen, ze kunnen de aandelenkoersen laten stijgen of laten dalen. Maar ze kunnen ook haat van zuurstof voorzien. Het woord mag géén gif zijn!

Over het zorgvuldige taalgebruik zei voormalig Bondskanselier Angela Merkel op 17 september 2020: “De taal is de voorloper van het handelen”. Taal is nooit onschuldig. Woorden doen er werkelijk toe. De meeste agressie, of deze nu binnen het gezin of tussen volkeren geuit wordt, heeft de taal als voorbode. Die taal is verbaal, en wordt non-verbaal vaak versterkt, maar soms ook binnen een nuance geplaatst. Het gaat op de eerste plaats om moreel leiderschap.

Taal doet ertoe, vooral als je leven opeens afhangt van welke taal je spreekt. Nodig is een grondig herstel van de taal van de politiek waarin de overtuigingskracht van argumenten weer voorop komt te staan.

Dus de wijze waarop woorden uitgesproken worden doet ertoe. De taal is een instrument. Goed woordgebruik en een adequate taal verhoogt de kwaliteit van de communicatie tussen mensen. Taal is geschiedenis, ze is het collectieve geheugen van een volk.

Mensen kunnen samen sterker worden, als ze contact met elkaar hebben: een verbindende taal spreken – van mens tot mens, van gemeenschap tot gemeenschap.