Wat goed is gaat nooit verloren. Wat slecht is verdwijnt. Soms kan het lang duren, erg lang. Maar het slechte verdwijnt.

De Amerikaanse theoloog en filosoof Reinhold Niebuhr (1892-1971) was ervan overtuigd dat egoïsme en eigenbelang de belangrijkste drijfveren van de mens zijn. Oftewel, de mens is slecht en een hoop rottigheid in de wereld komt daaruit voort.

Daarom zoekt de mens ook rust en stabiliteit – althans, in zijn directe omgeving. Daarvoor moet hij zijn egoïsme, en dat van anderen, indammen. Soms lukt het hem zich moreel te gedragen. Hij houdt zich in, spreekt met twee woorden en helpt een ander.

De wereld kan je altijd verbeteren met kleine stapjes. Als je in kleine stapjes veranderingen doorvoert kan je onderweg bijschaven als het tegenvalt. Dat lukt alleen met geduld, realiteitszin en compromissen. Samen zoekend naar wegen van vrede. Door het voor elkaar openen van perspectieven.

Maak het onzichtbare zichtbaar

Vrede is: wat niet bestaat maar kan bestaan, zonder te zien. Wij geloven dat vrede en verzoening liefhebben krachtiger zijn dan eigenbelang, chaos of gebrokenheid. De utopie van vrede, van wereldvrede en zielsvrede ineen – want geen enkel mens kan ongegeneerd gelukkig zijn en in vrede met zichzelf leven zolang het jagen en moorden duurt, waar ook ter wereld.

De utopie van vrede en verzoening is, mét alle denkbare vormen van onrecht en vernedering, het enig erfgoed van de meest kwetsbaren in deze wereld: van hen die wij ook ‘de zwaksten in de samenleving’ noemen. Precies de zwakken koesteren dat visioen van vrede om in harmonie met zichzelf en de anderen te leven.

Het woord ‘vrede’ komt van een oud Germaans begrip dat samenhangt met ‘vrij’ en dat oorspronkelijk ‘rechtstoestand van zekerheid’ betekende.

Je zou kunnen zeggen dat vrijheid daar heerst waar mensen in vrede en vriendschap samenleven en waar ze elkaars ‘eigen’ respecteren. Vrede is een heilzame toestand van rust en harmonie, en van de afwezigheid van verstoring, twist of strijd.

Het woord ‘geweldloosheid’ doet nogal tam klinken. Het klinkt passief maar is het niet! Geweldloosheid (of geweldvrij) is een radicaal concept: het verbiedt elke vorm van schade toebrengen aan anderen, hoe minimaal die ook mag zijn. Vrede ontstaat daar waar respect en eerbied voor de ander primeert.

Jezelf ‘leegmaken’

Het Griekse woord ‘kenosis’ betekent het ‘leegmaken’ van zichzelf. Kenosis kan essentieel zijn voor het spirituele leven van de mens maar ook voor de hele wereldorde. Het opgeven van ons ego is echter geen populaire verdienste in de moderne wereld. Integendeel, we lijken bij onze politici, zakenlieden en ook onze religieuze leiders assertiviteit te waarderen als een teken van kracht, moed en intelligentie. Milieuactivisten nemen ook hun toevlucht tot een houding van kwaadheid en zelfs vormen van geweld in hun streven om ons voor een ecologische catastrofe te behoeden.

Toch kunnen we kenosis waarderen in bepaalde populaire figuren, zoals Mahatma Gandhi, Martin Luther King en Nelson Mandela. Een op juiste wijze begrepen kenosis bevrijdt ons van de destructieve beperkingen en de verblinding van het egoïsme. Ze maakt de weg vrij voor een nieuw inzicht in onszelf en een nieuwe perceptie van de wereld om ons heen.

Voor God, de eigenlijke bron en het eigenlijke doel van de liefde, is iedereen uiteindelijk gelijk. Mensen vinden hun ziel op momenten dat zij liefhebben. Het gevoel voor menselijk leed is een voorwaarde voor de rechtvaardigheid, vrede en de liefde.

We moeten de ambitie hebben om deel van de oplossing te zijn en niet van het probleem.