Het is juist dat de mens sneller aan God denkt wanneer zijn leven op het spel staat. Het inzicht van de sterfelijkheid van de mens – van zichzelf en van anderen – is de achtergrond waartegen we ons leven leiden.
“Alle dingen onder de hemel hebben hun tijd”, lezen we in het boek Prediker (3:1).
De betrokkenheid bij het leven, bij ons eigen bestaan, groeit wanneer we onze beperkingen ervaren en accepteren – onze sterfelijkheid, desgewenst. De dood is immers onmiskenbaar de definitieve grens van ons bestaan waartoe we ons allemaal moeten verhouden.
De dood is het gemeenschappelijke lot van de mens. We zullen allemaal sterven, weggerukt worden van waar we ons aan vastklampen, wat we liefhebben en begeren. We zullen van de toekomst beroofd worden.
Mensen worden getroffen door een hevige wil om te leven. De nabijheid van de dood heeft invloed op de opvatting van de mens over het leven. Als er iets verloren dreigt te gaan, ontwaakt ook de wil om ervoor te vechten. “Sterven? Nooit van mijn leven!”
Het probleem met het menselijk geluk is dat het voortdurend gevolgd wordt door angst. De voorwaarde voor ons aardse leven is dat het eindig is – we zullen allemaal sterven – leven we in een voortdurende angst om ons leven te verliezen. Het leven wordt, op een fundamentele manier, gekenmerkt door angst.
Toch zullen we sterven!
Over het leven weten we best veel, maar over de dood maar weinig. De angst voor de dood is de grootste en meest fundamenteelste angst van de mens: alles wat we doen, doen we om de dood te vermijden – en hoe dichter we bij de dood komen, des te meer we ertegen vechten. De mens is voortdurend bezig met het ontkennen, het bezweren van de dood.
Toch zullen we sterven! De mens is terdege bewust van het feit dat hij moet sterven, maar kan onmogelijk zijn eigen dood begrijpen. Angst kan (tegelijkertijd met pijn) een nuttig signaal zijn voor een naderend gevaar, maar we moeten die nooit de regie van ons leven laten overnemen.
Het inzicht dat we zullen sterven leidt tot creatie – we bewaren het verleden, onze herinneringen, en we scheppen toekomst om de dood te bezweren. Omdat het leven ophoudt is het waardevol.
Het inzicht van onze eigen sterfelijkheid, en de ontzetting waarmee dit inzicht ons vervult, is de oorsprong van religie. Religie biedt de mens namelijk wat hij het meeste begeert: de belofte van eeuwig leven, een verzekering dat het niet ophoudt, dat er een vervolg is. Religie geeft ons hoop. Herinnering en dankbaarheid, dat is het medicijn tegen de doodsangst.
‘Als je ouder wordt sluiten zich deuren; hier stopt het, hier kun je niet meer verder. Maar dan openen zich weer andere mogelijkheden. Zo is het ook met de dood: de ene deur sluit zich en een andere gaat open. Dat is geloven.’ (Wilfried Rossel).
Leven doen we samen
Tussen geboorte en overlijden spelen zich onze levens af. Het leven is eindig en daarom oneindig waardevol: mijn leven en jouw leven en het leven dat we samen met anderen creëren. Leven doen we samen. Mens worden we samen met andere mensen. We delen de wereld met elkaar en we zullen allemaal sterven.
Velen sterven plots en onverwacht. Voor vele mensen is dat soms een verlossing. Maar anderzijds kost sterven ook tijd. De goede dood is een langzame en langgerekte dood, liefst pijnloos, een periode waarin de stervende herinneringen kan ophalen en zich kan verzoenen, met zichzelf en met anderen, met zijn leven.
Een voorbereiding op belangrijke gebeurtenissen – zeker bij het sterven – helpt je moeilijke momenten door te komen. “Alle dingen onder de hemel hebben hun tijd”
