Schrijvers zoals Fjodor Dostojewski (19de eeuw) en andere Russische schrijvers liepen destijds niet hoog op met de waarden van de Westerse wereld. Dostojewski legde een sterke nadruk op het Russisch-orthodoxe christendom.

Als het Russische volk zich zou laten leiden door het orthodoxe geloof dan is dat de weg voorwaarts naar een meer rechtvaardige samenleving, anders dan de goddeloze weg naar de toekomst die de schrijver in Europa tegenkwam. Hij ziet in de Europese ideeën niets wat de mensheid vooruit zou kunnen helpen! Volgens schrijver hebben Europeanen God ingeruild voor de wetenschap en het materialisme. Hij ziet in Europa enkel vervlakking, gebrek aan idealen en het aanbidden van materiele welvaart als oplossing van alle problemen waar de mensheid voor staat.

Alhoewel Peter de Grote, tsaar in de 18de eeuw, een poging gedaan heeft om Rusland aan te passen aan het Westen, is hij er uiteindelijk niet in geslaagd dat te realiseren. Hij stichtte Sint-Petersburg dat kan vergeleken worden Wenen, Praag, Krakau en Boedapest. De ‘nieuwe’ hoofdstad Sint-Petersburg van Peter de Grote is het meest in het oog springende voorbeeld van een poging tot Europeanisering van Rusland. Dostojewski was blij dat Peter de Grote zijn ‘venster op Europa’ niet heeft kunnen waarmaken.

Over de eeuwen heeft Rusland zich willen doen gelden als een wereldmacht en het Rusland van Vladimir Poetin heeft de wens daarvoor erkenning te krijgen. Poetin eist een gelijke behandeling op net als de Verenigde Staten. Rusland zal nooit aanvaarden dat Europa enkel de VSA erkennen als de enige grootmacht.

Het annexeren van de Krim en de oorlog met Oekraïne vanaf 2014 in de Donbass helpen niet om Rusland te aanvaarden als een gelijke partner. Zowel Dostojewski als Poetin geloven heilig, toen en nu, dat er voortdurend westerse krachten zijn die samenspannen tegen Rusland. Zij geloven in Ruslands historische en/of religieuze rechten op andermans grondgebied. Doch volgens het internationaal recht is het bezetten van gebieden van een ander land onaanvaardbaar. Daar maak je je land geen grootmacht mee!

Het Rusland van Poetin heeft geen andere pretentie dan gelijkwaardig te worden behandeld en alle volkeren te laten delen in het unieke karakter van de Russische ziel – en dat was ook de visie van Dostojewski! Poetin predikt eenzelfde soort nationalisme dat zijn wortels heeft in de 19de eeuw. De rest van de wereld moet begrijpen dat de Russische ziel een zegen is voor de wereld. Dus: iedere Rus die heult met Westerse ideeën is een vijand van Rusland! Deze wijsheid is het credo van het Rusland van vandaag.

Ondanks twee wereldoorlogen in de 20ste eeuw, is Rusland gebleven wat het was: een paternalistische en autoritaire staat met een missie waar niemand op zit te wachten.

Vandaag de dag zit er een tweespalt in de Russische samenleving. Er zijn heel wat westers georiënteerde Russische hervormers enerzijds én conservatieve Russische nationalisten anderzijds: die kloof zit zeer diep. Vooral in de laatste Poetin-jaren (president sinds 1 januari 2000), met opkomst van de staatsmedia die het nationalisme aanwakkert en haat prediken tegen iedereen die anders denkt, is het soms moeilijk vriendschappen overeind te houden – ook binnen families! Leden van bepaalde families staan aan weerszijde van de politieke barricade. In vele families kan en zal men niet over politiek discussiëren. De meerderheid van de Russische bevolking hangt vast aan het rechts-radicale en autoritaire politieke systeem in het Rusland van vandaag.

Dostojewski voelde dat de Russische ziel een bron van liefde is en die liefde wou hij overbrengen op de andere volkeren in Europa van toen. Dostojewski geloofde dat de Europeanen na verloop van tijd wel zullen inzien dat de redding van de beschaving ligt in het Russische waardensysteem van paternalisme, nationalisme en orthodoxe geloof.

Het is verbluffend te zien hoe er vandaag parallellen zijn tussen de gedachtewereld van Dostojewski in de 19de eeuw en de leefwereld waarin het Russische nationalisme zich vandaag onderdompelt. De kloof tussen de Europese wereld en de Russische wereld is volgens Dostojewski met zijn verzet tegen de ‘liberale elite’ groter geworden. Ook vandaag krijgt de ‘liberale elite’ en de zogenaamde ‘westerse waarden’  er flink van langs in de Russische propaganda.

Onder sommige Russische schrijvers leeft de basisgedachte dat de huidige tsaar (Poetin), het orthodox christendom (Patriarch Kyrill) en het volk één zijn. Doch de realiteit van vandaag is dat de meerderheid van de Russen de plek van God in hun leven nogal vaag invullen!